وقف به عنوان سنت نیکوی نبوی و علوی و حکمی از احکام الهی امروز در جامعه ما دارای پیشینه ای درخشان و ریشه هایی عمیق است. میراث ماندگار وقف ارتباطی عمیق و وثیق با اندیشه های دینی و متعالی و انسانی دارد و بر پایه وقف است که انسان حیات جاودانی می یابد . وقف به اندیشه های بشری و الهی انسان مانایی و پویایی می بخشد و نام نیک انسان را بر اریکه زمان ، ثبت و ضبط می کند . شریعت اسلام و پیام آور آن حضرت ختمی مرتبت و سلسله جلیله امامت و ولایت و سرسلسله آنان امیرالمومنین علی (ع) اولین واقفان خیر و واضعان این سنت ارجمند و ارزشمند بودند و این فرهنگ نبوی و علوی از پس حیات و ممات این بزرگواران در این سرزمین ریشه دواند ، برگ و بار داد و امروز در ایران اسلامی به عنوان بخش لاینفکی از فرهنگ دینی و سنن اجتماعی ما حضور و ظهور و بروز دارد . بررسی و تبیین سرگذشت وقف ، آثار و برکات وقف ، نقش آن در توسعه و گسترش فرهنگ و تمدن اسلامی و ایرانی ، وقف و بهداشت و درمان ، وقف و آموزش های همگانی ، وقف و ایتام ، وقف و فرهنگ ، وقف و اقتصاد و اجتماع همه حاکی از حضور قوی و پررنگ و نقش آفرینی این سنت حسنه در عرصه های گوناگون دارد . لزوماً باید بررسی کرد چرا جامعه امروز به وقف نیازمند است ؟ چرا باید وقف را ترویج کرد ؟ مقتضیات وقف چیست ؟ ضرورت های توجه به موقوفات و حسنات و برکات آن چیست ، وقف نوین و شرایط و بسترهای توسعه آن و نیازهای روز وقف چیست و دهها سوال دیگر که باید اذهان و مخاطبان را نسبت به آن آگاه ساخت .
 حجت الاسلام و المسلمین علی محمدی نماینده ولی فقیه و سرپرست سازمان اوقاف و امور خیریه ، سرپرستی این سازمان را در دولت دهم بر عهده گرفته است . وی متولد سال 1339 اراک است پس از ورود به حوزه علمیه و گذراندن سطوح تحصیلی مقدماتی در محضر اساتید مختلف از جمله آیات مصباح یزدی ، مظاهری ، وحید خراسانی ، مجتبی تهرانی و مقام معظم رهبری راه یافت و از دروس ومباحث آنان بهره مند شد . علاوه بر این کسب دکترای رشته معارف وعلوم سیاسی مؤسسه آموزشی امام خمینی (ره) بخش دیگری از سوابق تحصیلی ایشان است . سرپرست سازمان اوقاف و امور خیریه در این گفت و گو به سوالات مختلف پیرامون وقف ، موقوفه خواری ، ضرورت ترویج فرهنگ وقف و مباحث دیگر به سوالات ما پاسخ گفته اند .

 با تشکر از حضورتان در این گفت و گو ، به نظر می رسد پیرامون توسعه و گسترش فرهنگ وقف با وجود کارهای فراوان ، کارهای زمین مانده و انجام نشده زیاد باشد و جا دارد در این زمینه راهکارها و رویکردهای تازه ای در پیش گرفت تا این فرهنگ و سنت نبوی و علوی در میان مردم ترویج شود .

 در این باره چه برنامه ها و اقداماتی را در پیش خواهید گرفت ؟
 متأسفانه آنطوری که در شأن و منزلت وقف است کار فرهنگی و تبلیغی صورت نگرفته است . ضمن تقدیر و تشکر از زحمات مسئولان قبلی در طول سه دهه گذشته ، به نظر می رسد بیش از اینها ترویج وتوسعه این فرهنگ و توجه به آن ضروری است . مهمترین کار و لازم ترین کار این است که علما ، مراجع و بزرگان دین به این موضوع اهتمام بیش از این داشته و به آن توجه کنند .
 علمای دین ، مبلغان احکام الهی و اسلامی هستند و وقف نیز خود یکی از احکام اسلامی است . بنابراین بایسته است به آن توجه کنند چرا که در دوره ستمشاهی به وقف و موقوفات به طور مضاعف ظلم شده است . همچنین در عرصه رسانه ها به ویژه در صدا و سیما ، خبرگزاری ها و مطبوعات لازم است اصل وقف ، برکات و آثار دنیوی و اخروی آن را در رسانه ها مطرح کنیم . چرا که رسانه ها نقش مهمی در تغییر افکار عمومی دارند . نکته سوم اینکه در آموزش های عمومی و تکلیفی جایگاه وقف کجاست ، دانش آموزان ، نوجوانان ، دانشجویان در مراکز علمی و آموزشی کشور چقدر وقف را می شناسند و با آثار وقف آشنا می شوند . شما می دانید که یکی از آثار و برکات وقف اداره ی بخشی از مراکز علمی و آموزشی است . هم اکنون بخشی از مراکز علمی ما از برکات وقف بهره مندند و دانشجویان و دانش آموزان مستعد بی بضاعت از ثمرات وقف استفاده می کنند . همچنین حوزه های علمیه و مراکز آموزشی و دینی ما از برکات وقف بهره و موقوفات خاصی نیز در این زمینه داریم ، لذا در متون آموزشی هم باید نسبت به این موضوع توجه کرد و یا در مجالس مذهبی ما چقدر احکام وقف مطرح و تبیین می شود . یکی از راهکارهای ترویج این سنت حسنه ، بیان احکام و مسائل وقف در مساجد و حسینیه ها و مجالس عزاداری امام حسین (ع) است چرا که بخشی از موقوفات ما مربوط به عزاداری امام حسین (ع) است .
 نکته دیگری که لازم است به آن توجه کنیم این است که از واقفین و نیکوکاران خیراندیش تجلیل کنیم و آنها را به جامعه معرفی نمائیم . آنهایی را که از دنیا رفته اند یاد کنیم . تشویق و احترام به واقفین سبب توجه به این فرهنگ انسانی و اسلامی می شود . علاوه بر این ، سوال این است که در نشریات ، در مجلات و کتب عمومی و انتشارات چقدر به وقف که حقش هست پرداخته شده است .

همچنین توجه نویسندگان و پژوهشگران به این موضوع چقدر بوده است ؟
تجلیل از کسانی که نسبت به ترویج فرهنگ وقف فعالیت داشته اند اقدام دیگری است که باید به آن توجه شود . البته برای موفقیت در این زمینه لازم است همه مسئولین و نهادها و سازمانها ، برای گسترش این سنت نیکو همکاری کنند .

ـ آیا هم اکنون از موقوفات کشور آمار دقیقی داریم به نظر می رسد یکی از سرمایه های بزرگ کشور وقف باشد. آیا آمار دقیقی از موقوفات منقول و غیر منقول گردآوری و تدوین شده است ؟
 در زمان رضاخان ملعون و پسرش یکی از خیانت هایی که در حق وقف و موقوفات شد این بود که آمدند موقوفات را به طور عدوانی تصرف کردند . در واقع یکی از برنامه های استعمارگران این بود که اوقاف را از مسیر شرعی و دینی خودش خارج کنند . چون اوقاف در گذشته در اختیار علما و بزرگان دین بود و یک پشتوانه مهم برای فعالیت های فرهنگی ، دینی ، اسلامی و قرآنی به شمار می رفت . استعمارگران آمدند برنامه ریزی کردند تا این سرمایه ، این امکان و فرصت عظیم را از دست علمای دین خارج کنند ، به رضاخان هم دیکته شده بود تا به این شکل عمل کند او واقعاً در حق وقف خیانت کرد . بخشی را خودش تصرف کرد ، بخشی را دیگران و بخشی را هم به افراد فروختند . در زمان پسرش هم اصلاحات ارضی موجب تقسیم بعضی از موقوفات شد در حالیکه اینها همه اسناد دارد . اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی یکی از کارهای مهم و اساسی امام راحل برای اسلام ، قرآن و اهل بیت (ع) که زیاد هم به آن توجه نشده این بود که اسناد موقوفات فروخته شده در گذشته را ابطال کردند ، این کار قانونی هم شد و در سال 63 در مجلس به عنوان قانون ابطال اسناد موقوفه فروخته شده به تصویب رسید . بعد از آن سازمان اوقاف طبق اسنادی که داشت موقوفات را شناسایی و آن را ثبت و ضبط کرد . البته ممکن است برخی از اسناد زایل شده باشد و برخی نیز در اختیار اوقاف قرار نگرفته باشد و در اختیار افراد باشد . اما آنچه که شناسایی شده در دو بخش متصرفی و غیر متصرفی قابل تقسیم است می دانید که رتق و فتق موقوفات متصرفی با سازمان اوقاف و غیر متصرفی با متولی است . ممکن است کسی موقوفه ای را برای اولاد وقف کرده باشد ، وقف اولاد باشد که متولی هم از سوی خودش نصب می شود . هم اکنون آمار موقوفات متصرفی و غیر متصرفی به بیش از 125 هزار می رسد .

ـ موقوفات متصرفی چه تعداد رقبه دارند ؟
هر موقوفه رقبه هم دارد و ممکن است شمار رقبات به چندین مورد برسد . هم اکنون ما بیش از 1 میلیون رقبه در سراسر کشور داریم که مختلف و متفاوت است . بعضی از رقبات قابل توجه است و سرمایه خوبی است و برخی هم جزئی است . در مجموع هم اکنون بیش از 114 هزار موقوفه و بیش از 1 میلیون رقبه داریم . همچنین نگهداری ، رسیدگی و اداره بقاع و اماکن متبرکه و امامزادگان کشور و مساجد و اماکن مذهبی و حسینیه ها که محل رجوع و توجه مردم است نیز از وظایف اوقاف است . هم اکنون حدود 9 هزار بقعه حدود 10 هزار امامزاده و 60 هزار مسجد در سراسر کشور داریم .